Juryrapport Write Now! Amsterdam

Door Oscar Kocken

Ooit deed een flinke groep antropologen in een van droogte doordrenkt gebied in Afrika onderzoek naar de onderwerpen van de kunst van de stammen aldaar. Jarenlang noteerden de wetenschappers alles wat zij zagen en hoorden, ze namen foto’s en maakten opnames, om alles later zorgvuldig te kunnen analyseren. Wat bleek? Al die liedjes, die tekeningen en die verhalen gingen slechts over één onderwerp en dat was water. Ze zongen over regendruppels, ze dichtten over rivieren, ze vertelden over de waterput. Al hun kunstwerken gingen kortom over datgene wat zij in hun leven het allermeest moesten missen.
Bekijken we de inzendingen van Write Now! Amsterdam, dan zouden we tot een vergelijkbare conclusie kunnen komen. Hier in Amsterdam heeft men het uiteraard geen seconde over water, hier in Amsterdam gaan alle teksten die jullie instuurden ofwel over dieren, ofwel over liefde.
Laat ik het zo zeggen: de jury heeft met jullie te doen.
In vrijwel elke tekst die wij onder ogen kregen, was om te beginnen sprake van een halve kinderboerderij. We lazen een keer of tien over schapen, koeien waren zeven keer vertegenwoordigd en dan waren er uiteraard nog een handvol paarden, kippen en konijnen. Kwam het op liefde aan, dan ging het om minderjarige nichtjes, troostjongens of de grootte van de piemels van Chinezen. In een enkel geval werd uw tomeloze hunkering naar liefde gecombineerd met uw bovengemiddelde interesse voor dieren en ik kan u zeggen: dat leverde niet bijzonder smaakvol proza op. Enfin, dat u hier in Amsterdam geen alledaagse, laat staan buitengewoon rooskleurig gelukkig leven leidt, zoveel werd wel duidelijk.
Godzijdank heeft u een remedie weten te vinden om het hoofd te bieden aan de kwellingen van het bestaan: u bent gaan schrijven. Vermoedelijk had u in de reglementen gelezen dat de jury van Write Now! een voorliefde heeft voor teksten waarin het experiment niet wordt geschuwd en die aanbeveling heeft u duidelijk ter harte genomen. In al uw experimenteerdrift gooide u ouderwetsigheden massaal overboord en deed u uw uiterste best om ons ervan te overtuigen dat – om maar wat te noemen – correcte spelling anno 2009 absoluut passé is. Klaarblijkelijk is er een nieuwe generatie opgestaan die vindt dat het nergens voor nodig is om d’s en t’s op de juiste plek te zetten, verledentijdsvormen krijgen ook een opvallend experimentele uitwerking en zelfs de spellingscorrector van Word weet u prima te negeren. Het bevreemde ons wel, want hoewel wij konden bevroeden dat Amsterdam met al die gedempte grachten niet meer zit te wachten op een Kofschip, het had ons niet verbaasd wanneer in dit Sodom en Gomorra nu juist wel weer interesse zou bestaan voor een Fokschaap.
Enfin.
Binnen enkele ogenblikken zullen hier de winnaars bekend worden gemaakt en daarmee wordt impliciet ook duidelijk gemaakt wie er pijnlijk genoeg níet heeft gewonnen. Dat wil niet zeggen dat zij die niet in de prijzen vallen absoluut geen talent hebben, beschouw een verlies vandaag daarom alstublieft als een aanmoediging om morgen weer de pen te pakken. Weet echter wel dat u uw kansen aanzienlijk vergroot wanneer u deze tips in acht neemt: bedenk voor je begint goed waarover het verhaal moet gaan. Schrijf niet in het wilde weg en als u wél in het wilde weg schrijft, wees dan zo wijs om bij het nalezen alles uit het verhaal weg te halen dat niet ter zake doet. Wees puur, blijf bij de kern en durf vooral ook zo veel mogelijk jezelf te zijn. Laat in die tekst uw eigen gezicht zien en verschuil u niet achter allerlei interessant aandoende zinsconstructies, waardoor iedere lezer uiteindelijk het spoor gegarandeerd bijster raakt. Een verhaal is niet per definitie beter wanneer er een woordenboek aan te pas is gekomen. Ook is het niet zo dat een lijst woorden automatisch een gedicht is wanneer ze telkens op een nieuwe regel beginnen. Poëzie gaat om klanken, om ritme, vergelijkingen en metaforen. Sta de lezer bovendien toe om eigen beelden te creëren, niet alles hoeft worden ingevuld. Hoe graag u – oh briljante schrijver – het ook zou willen, de lezer is echt niet altijd duizendmaal dommer dan u.
Goed. Mocht u deze opmerkingen in uw achterhoofd houden, dan krijgt de jury volgend jaar een nog zwaardere taak dan deze keer. Na eindeloos soebatten en ruzies voor het leven, zijn wij alsnog tot drie winnaars gekomen. Daar gaan we.

Op nummer drie.
Over het algemeen was de jury niet zo erg te spreken over de kwaliteit van de ingezonden poëzie, maar deze inzender bewijst dat het ook anders kan. Eén van de juryleden stond wild enthousiast op en riep: ‘Eindelijk iemand die poëzie begrijpt!’ De rest van de jury kon dat alleen maar beamen. Deze teksten overtuigen dankzij de mooie beelden, de rust in de zinnen, de originele beeldspraak, het hedendaagse taalgebruik en de lichte humor. Zelfs over de volgorde van de gedichten lijkt goed te zijn nagedacht en het enige wat de jury als kritiekpuntje zou kunnen opmerken is dat het hier en daar misschien net iets te meisjesachtig zoet is. Dat laat onverlet dat de derde prijs – à raison de 75 euro aan boekenbonnen – dubbel en dwars terecht verdiend is door Judith van der Wel.

Op nummer twee.
Het is altijd knap wanneer iemand zijn woordkeus en zinsbouw weet te laten aansluiten bij de omgeving waarover hij schrijft. Deze schrijver is daarin glansrijk geslaagd: het verhaal speelt zich af in een ziekenhuis en de taal is klinisch en steriel. Er is geen ruimte voor opsmuk, uitsluitend het noodzakelijke wordt verteld. In alle eenvoud wordt met veel rust en een perfect gedoseerde stijl een herkenbare menselijke angst geschetst, waardoor de lezer achterblijft met een enorme brok in de keel. Om die reden gaat de tweede prijs – en 125 euro aan boekenbonnen – naar Tim van Remmerden.

En dan tot slot de winnaar.
De jury was meer dan opgelucht toen er eindelijk eens wat te lachen viel. Hier was een schrijver aan het werk met een duidelijk plan voor ogen, zo duidelijk dat zelfs een grapje hier en daar niet afleidt van de kern. In een meer dan vlotte stijl wordt een verontrustend beeld van een generatie gegeven, we bespeuren een prettige branie, lezen hier en daar een vleugje Bret Easton Ellis, maar het grote talent van deze inzender blijkt vooral uit de knappe timing en de onverwachte wending aan het einde, die zorgt voor een effectieve tegenkleur.
Op nummer één, de winnaar van Write Now! Amsterdam 2009, degene met het hardste applaus, eeuwige roem, krantenberichten, een plek in de landelijke finale en tweehonderdvijftig euro aan boekenbonnen: Bram van Leeuwen.